Sayılarla ne demek?
Önbellek, bir kez hazırlanan içeriğin saklanıp tekrar istendiğinde baştan üretilmeden sunulmasıdır. Bir ürün sayfası her ziyarette veritabanından yeniden oluşturulursa sunucu her seferinde aynı işi yapar. Önbellek bu işi bir kez yapar, sonucu saklar ve sonraki ziyaretçilere hazır kopyayı gönderir.
Önbellek birkaç katmanda çalışır ve her katman farklı bir gecikmeyi azaltır. Sayfa önbelleği sunucu işlem süresini, CDN önbelleği mesafeyi, tarayıcı önbelleği ise ağ isteğinin kendisini ortadan kaldırır. Örneğin önbelleksiz 1,2 saniyelik bir TTFB, sayfa önbelleğiyle 200 ms'ye, CDN kenar önbelleğiyle 60 ms'ye inebilir; ikinci ziyarette CSS ve görseller hiç indirilmeden tarayıcıdan gelir.
Önbelleğin en zor yanı, neyin ne kadar süre saklanacağına karar vermektir. Dosya adına sürüm eklenmiş CSS ve JavaScript dosyaları bir yıl saklanabilir; çünkü içerik değişince dosya adı da değişir. HTML ise genellikle kısa süre ya da yeniden doğrulamayla saklanır. Sepet, hesap ve ödeme sayfaları ise hiçbir zaman ortak önbelleğe alınmamalıdır.
Önbellek katmanları
| Katman | Nerede? | Neyi hızlandırır? |
|---|---|---|
| Tarayıcı önbelleği | Kullanıcının cihazı | Tekrar ziyaretler, sayfalar arası geçiş |
| CDN önbelleği | Kenar sunucular | Mesafe ve ana sunucu yükü |
| Sayfa önbelleği | Web sunucusu | HTML üretim süresi |
| Nesne/veritabanı önbelleği | Uygulama katmanı | Tekrarlanan sorgular |
| Geri-ileri önbelleği (bfcache) | Tarayıcı belleği | Geri tuşuyla anında dönüş |
Katmanlar birbirinin yerine değil, üst üste çalışır; en büyük kazanç hepsinin birlikte ayarlanmasından gelir.
Önbellek stratejisi kurarken
- İçeriği türlere ayır. Statik dosya, herkese açık HTML, kişisel sayfa.
- Statik dosyalara sürüm ekle. Uzun süreli önbellek güvenle kullanılsın.
- HTML için kısa süre ve temizleme kuralı belirle. Yayında otomatik temizlik.
- Kişisel sayfaları ortak önbellekten çıkar. Sepet, hesap, ödeme.
- Başlıkları doğrula. Cache-Control ve önbellek isabet oranı.
Uygulamada ne oluyor?
En sık durum, hiç önbellek kullanılmaması. Her ziyaret veritabanına onlarca sorgu gönderiyor; trafik arttıkça site belirgin biçimde yavaşlıyor.
İkinci gözlem, CSS ve JavaScript'in sürümsüz uzun süre önbelleğe alınması. Tasarım güncelleniyor ama kullanıcılar eski dosyayı görmeye devam ediyor; sayfa bozuk görünüyor.
Üçüncüsü, fiyat ve stok değişikliklerinin önbellekte takılması. İndirim başladığı halde kullanıcılar ve arama motoru eski fiyatı görüyor; ürün verisi ile sayfa arasında tutarsızlık oluşuyor.
Dördüncüsü, kişisel bilgilerin ortak önbelleğe girmesi. Oturum açmış bir kullanıcının adı ya da sepeti önbelleğe alınıp başkalarına gösteriliyor; ciddi bir gizlilik sorunu doğuyor.
Beşincisi, hata sayfalarının önbellekte kalması. Ana sunucu birkaç dakika 5xx veriyor ve bu yanıt saatlerce sunuluyor; tarayıcılar ve Googlebot hata görüyor.
Altıncısı, önbellek temizliğinin elle yapılması. Her yayında birinin temizlik düğmesine basması gerekiyor; unutulduğunda güncelleme görünmüyor.
Yedincisi, geri-ileri önbelleğinin engellenmesi. unload olayı kullanan eski bir betik bfcache'i devre dışı bırakıyor; kullanıcı geri döndüğünde sayfa baştan yükleniyor.
Sekizincisi, çerezlerin önbelleği bozması. Her istekte farklı çerez gönderildiği için CDN sayfayı önbelleğe almıyor; isabet oranı çok düşük.
Dokuzuncusu, Google'ın önbellek bağlantısının hala aranması. Arama sonuçlarındaki "önbellek" bağlantısı ve cache: operatörü 2024'te kaldırıldı; sayfanın Google'daki görünümü artık URL denetimiyle kontrol ediliyor.
Onuncusu, Googlebot'un kaynakları önbelleğe almasının hesaba katılmaması. Google, işleme için kullandığı JavaScript ve CSS dosyalarını uzun süre saklayabiliyor; dosya adı değişmezse eski sürüm kullanılabiliyor.
On birincisi, önbellek isabet oranının izlenmemesi. CDN kurulmuş ama isteklerin çoğu ana sunucuya gidiyor; beklenen hız kazancı gelmiyor.
On ikincisi, sorunların önbellekten kaynaklandığının anlaşılmaması. Ekip yaptığı değişikliği göremiyor ve kodu tekrar tekrar değiştiriyor; oysa sorun eski önbellek kopyası.
Neyi çözmez?
Önbellek, ilk ziyaretteki ağır sayfayı hafifletmez. Büyük görseller ve fazla JavaScript, önbelleğe alınmadan önce ilk kez indirilmek zorundadır.
Sıkça sorulan sorular
Önbellek SEO'yu etkiler mi?
Dolaylı olarak evet; hızlı ve kararlı yanıt hem kullanıcı deneyimini hem tarama verimliliğini iyileştirir.
Statik dosyalar ne kadar süre önbelleğe alınmalı?
Dosya adında sürüm varsa bir yıla kadar; sürüm yoksa daha kısa süre ve yeniden doğrulama.
Google önbellek bağlantısı nerede?
2024'te kaldırıldı; sayfanın Google'daki görünümü Search Console URL denetimiyle incelenir.
Bu kavramın bütün resim içindeki yerini SEO Danışmanlığı Rehberi içinde ayrıntılı anlattım.
Teknik SEO, içerik stratejisi, kategori mimarisi, otorite ve organik trafiği dönüşüme çeviren bütünsel SEO danışmanlığı.
