Sayıların ardındaki mantık
İşlevi belirsizliği kaldırmaktır. Kullanıcı kaç adım kaldığını bilmediğinde her ekranda "daha ne kadar sürecek" sorusu oluşur; gösterge bu soruyu ortadan kaldırır.
Etkisi psikolojiktir ama ölçülebilir. Yolun sonu görünen bir akışta devam etme eğilimi yükselir; sonu görünmeyen akış ise her adımda vazgeçme riski taşır.
Ancak ters çalıştığı bir durum var: adım sayısı fazlaysa gösterge ne kadar iş kaldığını ilan eder ve caydırıcı olur. Uzun akışta bu bileşen zarar verebilir.
Hangi biçim çalışır?
| Biçim | Uygun olduğu yer |
|---|---|
| Numaralı adımlar | Sabit adımlı ödeme akışı |
| Dolan çubuk | Uzun form |
| Adım adları | Ne yapılacağı belirsizse |
| Yüzde göstergesi | Nadiren, yanıltıcı olabilir |
Son satır dikkat gerektiriyor. Yüzde göstermek kesin bir vaat gibi algılanıyor; gerçek ilerleme farklı hızda olduğunda kullanıcı yanıltılmış hissediyor.
Nasıl kurulur?
- Adım sayısını baştan gösterin. Toplam belli olsun.
- Tamamlananı işaretleyin. İlerleme hissi buradan gelir.
- Geriye tıklanabilir yapın. Düzeltmek kolaylaşsın.
- Kısa akışta kullanmayın. İki adımda gereksiz.
- Yüzde vermeyin. Doğrusal olmayan ilerleme yanıltır.
Uygulamada ne oluyor?
En sık hata, göstergenin uzun akışlarda kullanılması. Altı adımlı bir formda çubuk, kullanıcıya ne kadar iş kaldığını gösteriyor ve caydırıcı çalışıyor; asıl çözüm adım azaltmak.
İkinci gözlem, tamamlanan adımların işaretlenmemesi. Sadece bulunulan adım vurgulanıyor; geride bırakılanların görünür biçimde tamamlanmış olması ilerleme hissini üretiyor.
Üçüncüsü, geriye dönüşün kapatılması. Kullanıcı önceki adımı düzeltmek istiyor ama göstergedeki adımlar tıklanamıyor; bu, gereksiz bir kısıt.
Dördüncüsü, çok kısa akışlarda kullanılması. İki adımlı bir işlemde gösterge yer kaplıyor ve hiçbir bilgi vermiyor.
Beşincisi, adım adlarının anlamsız olması. "Adım 1, Adım 2" demek yerine "Adres, Ödeme" demek kullanıcının ne yapacağını önceden bilmesini sağlıyor.
Altıncısı, göstergenin mobilde küçülüp okunamaz hale gelmesi. Dar ekranda adım adları sığmıyor; kısaltma ya da farklı bir düzen gerekiyor.
Yedincisi, yüzde göstergesinin doğrusal olmaması. Yüzde ellide görünen kullanıcı işin yarısında sanıyor ama kalan adım çok daha uzun sürüyor.
Sekizincisi, göstergenin gerçek durumu yansıtmaması. Bir adım atlanabiliyor ya da ek bir ekran çıkıyor ama çubuk buna göre güncellenmiyor.
Dokuzuncusu, bileşenin etkisinin ölçülmemesi. Gösterge eklemek her zaman kazandırmıyor; özellikle uzun akışlarda ters etki yapabiliyor ve bu ancak karşılaştırmayla anlaşılıyor.
Onuncusu, tasarımın işlevin önüne geçmesi. Süslü animasyonlar dikkat çekiyor ama kullanıcının nerede olduğunu anlatmıyor; sade bir gösterge daha iyi iş görüyor.
On birincisi, erişilebilirliğin atlanması. Gösterge yalnızca renkle ifade edildiğinde bazı kullanıcılar hangi adımın tamamlandığını ayırt edemiyor; metin ya da simge desteği gerekiyor.
On ikincisi, göstergenin ödeme dışındaki akışlarda hiç düşünülmemesi. Üyelik, iade talebi, kurulum sihirbazı gibi çok adımlı her süreçte aynı belirsizlik var; oysa bu bileşen genelde yalnızca ödeme sayfasında akla geliyor ve diğer akışlar sonu görünmez halde bırakılıyor.
Neyi çözmez?
Gösterge, uzun akışı kısaltmaz. Kaç adım olduğunu bildirir; adım sayısını azaltmak ayrı bir iştir ve etkisi çok daha büyüktür.
Sıkça sorulan sorular
Her akışta kullanmalı mıyım?
Hayır. İki adımlı akışta gereksiz, uzun akışta caydırıcı olabilir.
Yüzde göstermeli miyim?
Genelde hayır. İlerleme doğrusal değilse kullanıcı yanıltılmış hisseder.
Adımlar tıklanabilir olmalı mı?
Evet. Geriye dönüp düzeltmeyi kolaylaştırır ve gereksiz kısıtı kaldırır. Yakından ilişkili bir kavram olan Free Shipping Threshold Bar, ücretsiz kargoya ne kadar kaldığını gösteren ('30 TL daha ekle') ve sepet tutarını artıran çubuktur.
Bu kavramın bütün resim içindeki yerini Ürün Sayfası Optimizasyonu Rehberi içinde ayrıntılı anlattım.
E-ticaret için ürün görseli, açıklama, güven alanı, beden/kargo/iade, yorumlar ve sepete ekleme oranı optimizasyonu.
