Fiyatların her ay yükseldiği bir ekonomide lira cinsinden ölçülen her getiri oranı, hiçbir şey iyileşmese bile iyileşmiş gibi görünür. Ürününüzü geçen yıl 1.000 TL'ye, bu yıl 1.400 TL'ye satıyorsanız, aynı sayıda ürünü aynı reklam bütçesiyle sattığınızda ciro yüzde 40 artar. Enflasyon döneminde ROAS'ın asıl yanıltıcı tarafı oranın kendisi değil, oranın karşılaştırıldığı eşiklerin güncellenmemesidir. Panelin gösterdiği getiri bugünün fiyatlarıyla, hedef ise çoğu zaman geçen yılın maliyetleriyle hesaplanıyor.

Yabancı kaynaklarda bu konuya pek rastlamazsınız, çünkü yazıldıkları ekonomilerde fiyat düzeyi bu kadar hızlı değişmiyor. Türkiye'de ise reklam kararlarının neredeyse hepsini etkiliyor. Bu yazıda kendi vakalarımdan rakamlarla, enflasyonun ROAS okumasını hangi noktalarda bozduğunu ve nasıl düzelttiğimi anlatıyorum. Aynı sorunun ölçüm tarafını reklamın gerçek karını ölçme rehberinde ele aldım.

Lira büyümesi ile gerçek büyüme nasıl ayrılır?

Danışmanlık verdiğim bir pırlanta markasında yedi aylık bir dönemde toplam satış lira cinsinden yüzde 72,9 arttı. Ekip haklı olarak sevindi. Aynı dönemde satılan adet ise yüzde 21 artmıştı. Adet başına ortalama tutar yaklaşık yüzde 42,9 yükselmişti. Büyüme gerçekti, ama lira rakamının gösterdiğinin üçte biri kadardı.

Bu ayrımı yapmak için her ay üç rakamı lira cinsinden ciroyla yan yana koymayı öneriyorum. Sipariş adedi, satılan ürün adedi ve yeni müşteri sayısı. Bu üç rakam enflasyondan etkilenmez. Lira cirosu yüzde 50 artarken sipariş adedi yerinde sayıyorsa büyümüyorsunuz, yalnızca fiyat artırıyorsunuz. Bu da kötü değil, ama reklam bütçesini büyütme gerekçesi değil.

ROAS enflasyondan nasıl etkilenir?

ROAS bir oran olduğu için payı ve paydası aynı oranda büyüdüğünde değişmez. Sorun, pay ile paydanın aynı hızda büyümemesi. Satış fiyatlarınızı her ay güncelliyorsanız satış değeri hızla büyür. Reklam maliyeti ise açık artırmayla belirlenir ve rakiplerinizin teklifleriyle birlikte, sizin fiyatlarınızdan farklı bir hızla değişir.

Fiyatlarınızı rakiplerden hızlı artırdığınız dönemlerde ROAS yükselir. Satılan adet düşüyor olsa bile. Panelde iyi görünen bu tablo, aslında pazar payı kaybettiğinizi gizleyebilir. Fiyatlarınızı sabit tuttuğunuz ve tıklama maliyetlerinin yükseldiği dönemlerde ise ROAS düşer. Satılan adet artıyor olsa bile. Her iki durumda da ROAS'a tek başına bakmak yanlış karar verdirir.

Katkı neden güncel maliyetle hesaplanmalı?

Çünkü bugün sattığınız ürünü yarın yeniden almanız gerekecek ve o ürünün bugünkü fiyatı stoğa girerken ödediğinizden yüksek. Katkıyı stok giriş maliyetiyle hesaplarsanız olduğundan yüksek çıkar ve başabaş ROAS olduğundan düşük görünür.

Pırlanta markasında alyans grubunun brüt marjı stok giriş maliyetiyle yüzde 44, bugünkü yerine koyma maliyetiyle yüzde 30 çıkıyordu. Yerine koyma maliyeti, stok giriş maliyetinin yaklaşık 1,25 katıydı. Alyans, satış tutarı yüksek ve iadesi düşük olduğu için reklam sisteminin en çok öne çıkardığı ürün grubuydu. Performance Max bütçesinin yaklaşık üçte biri bu gruba gidiyordu. Eski maliyetle bakıldığında en karlı görünen ürün, güncel maliyetle bakıldığında harcanan her lira için tektaş yüzüğe göre çok daha az kar bırakıyordu.

Aynı oranı temsili bir ürüne uyguladığımda katkı stok giriş maliyetiyle 726,5 TL, güncel maliyetle 624,5 TL çıkıyor. Başabaş ROAS birinde 2,48, diğerinde 2,88 kat. Eski maliyetle hesaplanan eşik, katkıyla bulunan gerçek başabaşın yaklaşık yüzde 14 altında kalıyor. Panel 2,6 kat gösterdiğinde eski maliyete bakan ekip kar görüyor, güncel maliyete bakan ise zararı. Katkı tablosunu satır satır katkı payı hesaplama yazısında kurdum.

Hangi kategorilerde bu fark daha büyük?

Fiyatı altına, dövize ya da hammaddeye bağlı ürünlerde. Mücevher, saat, elektronik, ithal kozmetik ve ithal giyim. Bu kategorilerde yerine koyma maliyeti aydan aya, bazen haftadan haftaya değişebiliyor. Katkı tablosunu yılda bir değil her ay, altın ve döviz gibi girdilerde büyük bir hareket olduğunda ise ayın ortasında yeniden kurmak gerekiyor.

Mücevherde durum bir adım daha karmaşık. Altın fiyatı yükseldiğinde ürünün satış fiyatı da yükselir ve panelde ROAS iyileşir. Ama aynı anda stokta tuttuğunuz altının yerine koyma maliyeti de artar. Reklam tarafındaki iyileşme gerçek bir verim artışı değil, emtia fiyatının yansıması. Kuyumcu ve mücevher dijital pazarlaması yaptığım markalarda hedefleri bu yüzden ciroya göre değil, güncel maliyetle hesaplanmış katkıya göre kuruyorum.

Yıllık karşılaştırmalar nasıl yapılmalı?

Geçen yılın aynı ayıyla karşılaştırma, enflasyon döneminde en yanıltıcı karşılaştırma. Ciro artmış, ROAS artmış, her şey güzel görünür. Benim kullandığım karşılaştırma tablosu şöyle.

ÖlçüNeden?
Sipariş adediFiyattan bağımsız hacim
Yeni müşteri sayısıBüyümenin kaynağı
Sipariş başına katkı, güncel maliyetleFiyat artışının marja yansıyıp yansımadığı
Yeni müşteri başına maliyetReklam maliyetinin gerçek hareketi
Toplam katkının reklam harcamasına oranıLira yanılgısından etkilenmeyen verim

Bu tablonun ilk iki satırı enflasyondan etkilenmez. Son üç satır lira cinsinden ama aynı dönemin fiyatlarıyla hesaplandığı için birbiriyle tutarlı. Lira cirosunu ve panel ROAS'ını bu tablonun altına, bilgi amaçlı ekliyorum.

Bütçe planı enflasyon döneminde nasıl kurulur?

Bütçeyi lira olarak değil, hedef sipariş adedi ve kabul edilebilir edinme maliyeti olarak planlamak daha sağlıklı. "Gelecek çeyrekte reklama 3 milyon TL ayıralım" yerine "gelecek çeyrekte 2.500 yeni müşteri hedefliyoruz ve yeni müşteri başına en fazla şu kadar ödeyebiliriz" demek. Lira bütçesi bu iki rakamdan çıkar ve her ay güncel maliyetlerle yeniden hesaplanır.

Bir de şuna dikkat. Fiyat artışlarının hemen ardından gelen haftalarda dönüşüm oranı genellikle düşer, sonra yerine oturur. Bu haftalarda ROAS'taki düşüşe panikle tepki verip bütçe kısmak, fiyat artışının asıl etkisini ölçmenizi de engeller. Fiyat değişikliklerini bir takvime yazıp reklam raporunda işaretlemek, hangi hareketin fiyattan hangisinin reklamdan geldiğini ayırmayı kolaylaştırır.

Sık sorulan sorular

Enflasyon döneminde ROAS hedefi nasıl güncellenir?

Hedefin kaynağı olan katkı tablosunu güncel maliyetlerle yeniden kurarak. Satış fiyatlarınız ve maliyetleriniz aynı oranda artıyorsa hedef ROAS değişmez. Maliyetleriniz fiyatlardan hızlı artıyorsa katkı marjınız düşer ve hedef yükselir.

Tıklama maliyetlerinin artması reklamın pahalılaştığını mı gösterir?

Tek başına göstermez. Tıklama maliyeti lira cinsinden artarken satış fiyatlarınız da artıyorsa reklamın gerçek maliyeti değişmemiş olabilir. Bakılması gereken rakam, yeni müşteri başına maliyetin sipariş başına katkıya oranı.

Gerçeklik katsayısı enflasyondan etkilenir mi?

Görece az. Katsayının payı ve paydası aynı dönemin fiyatlarıyla ölçüldüğü için fiyat artışı ikisini de aynı oranda etkiler. Etkilenen, katsayıyla bölünen başabaş ve hedef rakamları. Onları güncel maliyetle hesaplamazsanız katsayı ne kadar doğru olursa olsun hedef yanlış çıkar.

Kaynaklar

Bu konunun tüm rehberi Reklam Karlılığı Rehberi, Paneldeki Satışın Ne Kadarı Gerçekten Kasaya Giriyor?
İlgili hizmet Reklam Hesabı Denetimi

Reklamların satış getirmiyor mu?

Reklam hesabını birlikte inceleyelim, nerede bütçe kaybettiğini netçe görelim.

Ücretsiz Ön Görüşme
Adem Demir
Yazar

Adem Demir

Dijital büyüme stratejisti olarak on yılı aşkın süredir onlarca sektörde yüzlerce markanın reklam, SEO ve ölçüm sistemlerini kuruyorum. “Panel Ne Diyor, Kasa Ne Diyor?” kitabının ve Gerçeklik Katsayısı yönteminin yazarıyım. Bu blogdaki her yazı, yönettiğim gerçek reklam hesaplarından edinilen saha deneyimine dayanır.