Bu vaka, yirmi yılı aşkın süredir yalnızca toptan satış yapan bir doğal ve yöresel ürün üreticisinin kendi e-ticaret sitesini sıfırdan kurmasını ve sonraki iki yılı ele alıyor. İşletme Kuzey Ege'de üç kuşaktır zeytinyağı üretiyor, yörenin kahvaltılık ve kiler ürünlerini de kendi markasıyla satıyor. Çalışma başladığında işletmenin son tüketiciyle hiçbir doğrudan teması, müşteri verisi ve çevrim içi satışı yoktu. Dönemler yazı boyunca çalışmanın kaçıncı çeyreği olduğuna göre anılıyor.

İki yılın sonunda site üzerinden 14.650 sipariş teslim edildi ve 8.876 müşteri kazanıldı. İkinci yıl sipariş sayısı birinci yılın 2,8 katına çıktı. Tekrar siparişlerin payı birinci yıl yüzde 23,4'tü, ikinci yıl yüzde 45,2 oldu. Reklam harcamasının ciroya oranı yüzde 22,1'den yüzde 10'a indi. Yeni müşteri başına reklam maliyeti ise neredeyse hiç değişmedi, birinci yıl 384 TL, ikinci yıl 368 TL oldu.

Son cümle bu vakanın ana fikrini taşıyor. Büyüme, yeni müşteriyi daha ucuza bulmaktan gelmedi. Kazanılan müşterinin ikinci ve üçüncü kez sipariş vermesinden, sepetin kargo maliyetini taşıyacak büyüklüğe çıkarılmasından ve kargoda kırılan şişelerin azaltılmasından geldi. Süreç düz ilerlemedi. Üçüncü çeyrekte ana ürün tükendi, dördüncü çeyrekte sipariş sayısı geriledi, beşinci çeyrekte rekolte düştü, altıncı çeyrekte paketleme tıkandı. Bu dönemler de yazıda ayrıntısıyla yer alıyor.

İki yılda hangi rakamlara ulaşıldı?

Birinci yıl kurulum, öğrenme ve hata yılıydı. İkinci yıl, birinci yılda kurulan düzenin sonuç verdiği yıl oldu. Tablo iki yılı yan yana gösteriyor.

GöstergeBirinci yılİkinci yıl
Teslim edilen sipariş3.87010.780
Yeni müşteri2.9665.910
Tekrar siparişlerin payı%23,4%45,2
Ortalama sepet1.329 TL2.025 TL
Ciro5.144.400 TL21.827.700 TL
Reklam harcaması1.139.000 TL2.173.000 TL
Reklamın ciroya oranı%22,1%10,0
Yeni müşteri başına reklam384 TL368 TL
Kargoda hasar gören siparişin ciroya maliyeti%2,8%1,0
Reklam sonrası katkı208.990 TL4.308.962 TL

Ciro rakamları okunurken bir noktaya dikkat edilmeli. Ortalama sepet 1.329 TL'den 2.025 TL'ye çıktı ve bu artışın bir bölümü fiyat artışından kaynaklanıyor. İkinci yılın hasadında rekolte düştü ve zeytinyağı fiyatları yükseldi. Bu nedenle büyümeyi ciroyla değil sipariş ve müşteri sayısıyla okumak daha doğru. Sipariş sayısı 3.870'ten 10.780'e çıktı, yazının geri kalanındaki değerlendirmeler bu rakama dayanıyor.

Reklam sonrası katkı satırı, ürün maliyeti, kargo, ambalaj, ödeme komisyonu, hasar ve reklam düşüldükten sonra kalan tutarı gösteriyor. Personel ve altyapı gibi sabit giderler bu satıra dahil değil. Onlar eklendiğinde tablonun nasıl değiştiği aşağıda ayrı bir bölümde ele alınıyor.

İşletme bu çalışmaya hangi koşullarda başladı?

İşletmenin kendi zeytinlikleri ve sıkım tesisi var. Zeytinyağının yanında yöredeki kadın kooperatiflerinden ve küçük üreticilerden aldığı sofralık zeytin, reçel, salça, pekmez ve kurutulmuş ürünleri kendi markasıyla paketliyor. Satışların tamamı şarküterilere, restoranlara ve bölge bayilerine yapılıyordu.

Bu modelin üç sınırı vardı. Raf fiyatının yarıya yakını aracılarda kalıyordu. Ödemeler vadeliydi ve hasat döneminde yapılan harcama aylar sonra tahsil ediliyordu. En önemlisi, ürünü kimin aldığı, ne sıklıkla aldığı ve neden bıraktığı bilinmiyordu. İşletme yirmi yıldır satış yapıyordu ama tek bir son tüketicinin adını bilmiyordu.

E-ticaret kararı ikinci kuşağın girişimiyle alındı. Hedef toptan satışı bırakmak değil, yanına doğrudan satış kanalı eklemekti. Başlangıçta ekipte e-ticaret deneyimi olan kimse yoktu. Paketleme toptan sevkiyata göre düzenlenmişti, yani koli içinde on iki şişe gönderiliyordu. Tek bir şişenin bir eve sağlam ulaşması için gereken hiçbir şey hazır değildi.

Altyapı kararı neden kısa sürede verildi ve özel yazılım neden seçilmedi?

İşletmeye ilk gelen teklif özel yazılımla kurulacak bir siteydi. Teklif altı aylık bir geliştirme süresi ve hazır bir altyapının üç yıllık abonelik bedelinden yüksek bir tutar içeriyordu. Bu teklif değerlendirme dışı bırakıldı ve hazır bir e-ticaret altyapısı seçildi.

Gerekçe basitti. Henüz tek bir sipariş almamış bir işletme neye ihtiyacı olduğunu bilemez. Özel yazılım, bilinmeyen ihtiyaçlar için bugünden karar vermeyi gerektirir. Hazır altyapıda ödeme, kargo entegrasyonu ve fatura ilk günden çalışır, işletme zamanını ürün ve müşteriye ayırır. Altyapı seçilirken dört özellik arandı.

  • Abonelik ve ön sipariş satışını desteklemesi. Hasat ürünü satan bir işletme için bu sonradan eklenecek bir özellik değil, iş modelinin parçası.
  • Aynı ürünün cam şişe ve teneke gibi ambalaj seçeneklerini ayrı stokla yönetebilmesi.
  • Sipariş ve müşteri verisinin dışa aktarılabilmesi ve reklam platformlarına sunucu üzerinden gönderilebilmesi.
  • Üretim partisi bilgisinin ürün sayfasında gösterilebilmesi.

Kurulum, ürün fotoğrafları ve içerik dahil dokuz hafta sürdü. Site hasat dönemine yetişti. Bu zamanlama bilinçliydi, çünkü zeytinyağında yılın en yüksek ilgisi yeni hasadın çıktığı haftalarda oluşuyor ve o dönemi kaçırmak bir yıl beklemek anlamına geliyordu.

Açılışta 140 ürün yerine neden 23 ürün satışa sunuldu?

İşletmenin toptan kataloğunda 140 kalem vardı ve ilk istek hepsinin siteye konmasıydı. Açılış 23 ürünle yapıldı. Her ürün dört soruyla değerlendirildi. Kargoda zarar görmeden gider mi? Oda sıcaklığında taşınabilir mi? Tek başına kargo maliyetini taşıyacak bir fiyatı var mı ya da bir pakete girebilir mi? Yıl boyunca stokta tutulabilir mi?

Bu eleme üç fayda sağladı. Fotoğraf, içerik ve stok takibi yapılabilir bir sayıya indi. Reklam bütçesi az sayıda ürüne yoğunlaştı ve hangi ürünün ilk siparişi getirdiği kısa sürede görüldü. Paketleme ekibi sınırlı sayıda koli düzeniyle çalıştı. Ürün sayısı iki yılda 61'e çıktı. Her yeni ürün aynı dört sorudan geçti.

Ürün gamı kararında gözden kaçan bir nokta daha var. Toptan satışta en çok satan ürün ile e-ticarette ilk siparişi getiren ürün aynı değil. Toptanda en çok satan kalem restoranlara giden büyük ambalajlı zeytinyağıydı. Sitede ilk siparişi en çok getiren ürün ise erken hasat zeytinyağı oldu, tekrar siparişi en çok getiren ürün beş litrelik teneke.

Toptan müşterilerle fiyat çatışması nasıl önlendi?

Üreticinin kendi sitesini açması, yıllardır o ürünü satan bayi ve şarküteri için bir tehdit olarak algılanabilir. İşletmenin cirosunun tamamı o tarihte toptan kanaldan geliyordu ve bu ilişkiyi zedelemek kabul edilemezdi. Çatışmayı önlemek için dört kural konuldu.

Site fiyatı hiçbir zaman önerilen raf fiyatının altına inmedi. İndirim yapılacaksa sepet büyüklüğüne bağlandı, ürün fiyatına dokunulmadı. Siteye özel ambalaj ve gramajlar oluşturuldu. Beş litrelik teneke ve kiler paketleri yalnızca sitede satıldı, şarküteri rafındaki bir litrelik şişeyle doğrudan karşılaştırılabilir bir teklif oluşmadı. Bayilere açılıştan önce bilgi verildi ve sitede satış noktaları sayfası açılarak şehirlerindeki müşteriler onlara yönlendirildi. Pazaryerlerine girilmedi. Pazaryerinde fiyat kontrolü üreticinin elinden çıkıyor ve toptan müşteriyle çatışma kaçınılmaz hale geliyor.

İki yılda toptan müşterilerden gelen şikayet iki bayiyle sınırlı kaldı ve ikisi de satış noktaları sayfasına eklendikten sonra kapandı. Toptan satış hacmi bu dönemde gerilemedi.

Tek şişe siparişi neden her seferinde zarar yazıyordu?

Açılıştan sonraki ilk haftalarda siparişlerin yaklaşık üçte biri tek bir şişeden oluşuyordu. Müşteri açısından makul bir davranış, tanımadığı bir üreticiden önce küçük bir deneme yapmak istiyor. İşletme açısından ise her tek şişe siparişi reklam maliyetinden önce bile zarar ediyordu.

KalemTek şişe siparişi (1 litre cam)Kiler paketi (5 litre teneke ve üç kahvaltılık)
Sepet tutarı420 TL1.890 TL
Ürün marjı185 TL832 TL
Kargo ve ambalaj160 TL185 TL
Ödeme komisyonu11 TL49 TL
Hasar payı16 TL19 TL
Reklamdan önce kalanEksi 2 TL579 TL

Hesap açık. Bir litrelik cam şişenin sepeti 420 TL, ürün marjı 185 TL. Kargo ve ambalaj 160 TL tutuyor. Ödeme komisyonu ve hasar payı düşüldüğünde geriye eksi 2 TL kalıyor. Bu siparişi getirmek için harcanan reklam parası tamamen zarar. Kiler paketinde ise kargo maliyeti yalnızca 25 TL artarken reklamdan önce 579 TL kalıyor.

Çözüm tek şişeyi yasaklamak değildi, sepeti büyütecek düzeni kurmaktı. Ücretsiz kargo eşiği 1.500 TL olarak belirlendi ve sepette eşiğe kalan tutar gösterildi. Bir litrelik şişe tek başına satıştan kaldırılmadı ama reklamlarda gösterilmedi. Reklamlar doğrudan kiler paketlerine ve beş litrelik tenekeye yönlendirildi. Denemek isteyen müşteri için üç küçük şişeden oluşan bir tadım seti hazırlandı. Set kargo maliyetini karşılayacak şekilde fiyatlandı ve içine bir sonraki siparişte geçerli, sepet eşiğine bağlı bir avantaj eklendi.

Tek şişe siparişlerinin payı ilk çeyrekte yüzde 31'di, sekizinci çeyrekte yüzde 6'ya indi. Ortalama sepetin ilk çeyrekteki 1.180 TL'den ikinci çeyrekte 1.340 TL'ye çıkması tamamen bu düzenlemenin sonucu, o dönemde fiyat artışı yapılmadı. Birim ekonomisinin genel çerçevesi e-ticarette karlı büyüme rehberinde anlatılıyor.

Reklam dışındaki hangi operasyon kararları katkıyı etkiledi?

Çalışmanın odağı reklam, ölçüm ve görünürlüktü. Ama gıda e-ticaretinde reklamın verimi, siparişin sağlam ve zamanında ulaşmasına doğrudan bağlı. Birkaç operasyon kararı reklam sonrası katkıyı belirgin biçimde etkiledi.

DönemAmbalajHasarın ciroya maliyeti
1. çeyrekCam şişe, balonlu naylon%4,8
2. çeyrekCam şişe, karton bölme%3,9
3. çeyrekTeneke ağırlıklı, camda kalıplı karton%2,1
4. çeyrekAynı düzen, kargo firması değişti%1,6
8. çeyrekTeneke, kalıplı karton, köşe koruması%0,9
  • Kargo hasarı. İlk çeyrekte hasarın maliyeti cironun yüzde 4,8'ine ulaştı. Zeytinyağında ana satış birimi cam şişeden tenekeye kaydırıldı, cam ürünler kalıplı karton içinde gönderilmeye başlandı ve hasarların yarısından fazlasının oluştuğu aktarma merkezi nedeniyle kargo firması değiştirildi. Oran ikinci yılın sonunda yüzde 0,9'a indi.
  • Kapıda ödeme. Birinci yıl kapıda ödemeli paketlerin yüzde 9,2'si teslim alınmadı. Seçenek kaldırılmadı ama ek hizmet bedeliyle sunuldu, ilk siparişte telefonla teyit alındı ve çevrim içi ödemeye küçük bir avantaj tanındı. Teslim alınmama oranı yüzde 6,1'e indi.
  • Telefon siparişi. Çevrim içi ödemeye mesafeli müşteriler için telefon siparişi resmi bir kanal yapıldı. İkinci yılda 654 sipariş telefonla alındı ve bu siparişlerin ortalama sepeti 2.740 TL ile site ortalamasının üstündeydi.
  • Kurumsal hediye. Yıl sonunda reklamsız gelen 310 kurumsal sipariş, ortalama 3.900 TL ile ayrı bir gelir kalemi olarak kurgulandı ve kendi sayfasına kavuştu.
  • Kargo maliyeti. Sipariş başına kargo ve ambalaj maliyeti iki yılda 150 TL'den 235 TL'ye çıktı. Koli ölçüleri standartlaştırıldı, anlaşma hacme göre yenilendi ve ikinci bir kargo firması yedek olarak tanımlandı.

Bu kararların reklam tarafındaki karşılığı açıktı. Hasar ve teslim alınmama oranı düştükçe, reklamla gelen her siparişten kalan katkı arttı. Aynı reklam harcamasıyla daha karlı bir hesap ortaya çıktı.

İlk reklamlar hangi varsayımla kuruldu ve neden değişti?

İlk kampanyalar en geniş talebin peşinden gitti. Arama reklamlarında zeytinyağı ve zeytinyağı fiyatları gibi genel kelimeler hedeflendi. Sonuç beklenenin tersine oldu. Bu kelimelerde rakip zincir marketler ve büyük markalardı, tıklayan kişi litre fiyatını karşılaştırıyordu ve küçük bir üreticinin fiyatı o karşılaştırmada her zaman pahalı kalıyordu. İlk çeyrekte yeni müşteri başına reklam maliyeti 497 TL'ye ulaştı.

İkinci çeyrekten itibaren hedefleme değişti. Genel kelimeler bırakıldı. Erken hasat, soğuk sıkım, taş baskı, yöre adı ve üretici adı içeren, yani ne aradığını bilen kişinin yazdığı kelimelere geçildi. Bu kelimelerin arama hacmi çok daha düşük, satın alma oranı ise birkaç kat yüksek. Google Alışveriş tarafında ürün başlıklarına hasat yılı, ambalaj tipi ve litre bilgisi eklendi.

Instagram ve Facebook reklamlarında da benzer bir değişiklik yapıldı. Ürün fotoğrafı ve fiyat gösteren reklamlar yerini üretimi gösteren içeriklere bıraktı. Zeytinin toplanması, sıkım tesisi, dolum ve analiz raporu. Müşterinin bir marketteki şişeyle bu ürün arasındaki farkı görebileceği tek yer bu içeriklerdi.

Gıda reklamlarında bir sınırın altı çizilmeli. Gıda reklamlarında ürünün bir hastalığı önlediği ya da tedavi ettiği yönünde ifade kullanılamaz, sağlık beyanları mevzuatla sınırlandırılmıştır. Zeytinyağı satan birçok küçük işletme reklam metinlerinde bu sınırı aşıyor ve yasal riskin yanında reklam hesabını da tehlikeye atıyor. Bu çalışmada sağlık iddiası yerine ölçülebilir bilgi kullanıldı. Her üretim partisinin asitlik, peroksit ve polifenol değerlerini gösteren laboratuvar analiz raporu ürün sayfasında yayımlandı. Müşteriye bir iddia değil, bir belge sunuldu.

Analiz raporunun etkisi reklamla sınırlı kalmadı. Ürün sayfasında raporu açan ziyaretçilerin satın alma oranı, açmayanların yaklaşık iki katı çıktı. Reklam hesaplarının yapısı Meta Ads rehberinde ve Google Shopping rehberinde ayrıntılı olarak anlatılıyor.

Ürün bittiğinde reklam ne satar?

Üçüncü çeyrekte sipariş sayısı 1.420'den 1.180'e geriledi. Nedeni talep değil stoktu. İlk siparişi en çok getiren ürün olan erken hasat zeytinyağı, e-ticaret için ayrılan miktar az tutulduğu için kış ortasında tükendi. Dokuz hafta boyunca en çok aranan ürün sitede satışta değildi. Reklamlar bu sürenin ilk üç haftasında tükenen ürünün sayfasına trafik göndermeye devam etti.

Bu dönemden üç ders çıkarıldı ve ikinci yılın planı bunlara göre yapıldı.

Hasat miktarının kanallara dağılımı hasattan önce belirlenmeli. Toptan müşteriye, siteye ve abonelere ayrılacak miktar önceden yazıldı. Stok ile reklam birbirine bağlanmalı. Bir ürünün stoğu belirlenen eşiğin altına düştüğünde o ürünün reklamları kendiliğinden duracak, bütçe stoğu olan ürünlere geçecek şekilde kural kuruldu. Tükenen ürünün sayfası kapatılmamalı. Sayfa açık kaldı, satın al düğmesinin yerine gelecek hasat için bekleme listesi formu kondu. Bu listede dokuz haftada 1.340 kişi birikti ve bir sonraki hasadın ilk haftasındaki siparişlerin önemli bir bölümü bu listeden geldi.

Yaz aylarında talep düştüğünde bütçe nasıl yönetildi?

Dördüncü çeyrek yaz aylarına denk geldi ve sipariş sayısı 960'a düştü. Zeytinyağı ve kiler ürünlerinde yaz her yıl en zayıf dönem. Sıcak havada kargoya verilen gıda ürünlerine güven azalıyor, tüketiciler tatilde ve yeni hasada aylar var.

Bu dönemde reklam bütçesi 365 bin TL'den 214 bin TL'ye indirildi. Bütçeyi sabit tutup düşen talebe karşı harcamak, yeni müşteri maliyetini yükseltmekten başka sonuç vermeyecekti. Harcama yeni müşteri kazanımından mevcut müşteriye kaydırıldı. Dördüncü çeyrekte tekrar siparişlerin payı yüzde 38,8'e çıktı ve reklam sonrası katkı, sipariş sayısı en düşük dönem olmasına rağmen o güne kadarki en yüksek seviyeye ulaştı.

Yaz boşluğunu doldurmak için bir de ürün denemesi yapıldı ve başarısız oldu. Yörenin peynirleri soğuk zincirle gönderilmeye çalışıldı. 61 siparişin 14'ü müşteriye kullanılamaz durumda ulaştı. Deneme üç haftada sonlandırıldı. Soğuk zincir, mevcut paketleme düzenine eklenebilecek bir özellik değil, ayrı bir operasyon. Onun yerine yaz mevsimine uygun, oda sıcaklığında taşınabilen kurutulmuş ürünler ve mevsim salçası öne çıkarıldı.

Tekrar sipariş hatırlatması neden takvime göre değil mutfağa göre kuruldu?

E-ticarette standart uygulama, müşteriye son siparişinden belirli bir süre sonra hatırlatma göndermek. Otuz gün, altmış gün, doksan gün. Zeytinyağında bu yaklaşım çalışmadı, çünkü beş litrelik bir teneke iki kişilik bir evde dört ay, dört kişilik bir evde iki buçuk ay dayanıyor. Aynı tarihte gönderilen hatırlatma bir müşteri için çok erken, diğeri için çok geç.

Ödeme sayfasına isteğe bağlı tek bir soru eklendi. Evde kaç kişi yaşıyor? Müşterilerin yüzde 71'i soruyu cevapladı. Hatırlatma tarihi alınan ürünün miktarına ve hane büyüklüğüne göre hesaplandı. Ürünün bitmesine yaklaşık on gün kala müşteriye e-posta ya da izin verdiyse WhatsApp üzerinden bir mesaj gidiyor. Mesajda bir önceki siparişin aynısını tek adımda tekrarlayan bir bağlantı bulunuyor.

İlk siparişin verildiği dönemYeni müşteri180 gün içinde ikinci siparişi verenOran
1. çeyrek29851%17,1
2. çeyrek1.230234%19,0
3. çeyrek850196%23,1
4. çeyrek588153%26,0
5. çeyrek1.410451%32,0
6. çeyrek1.990677%34,0

İlk çeyrekte kazanılan müşterilerin yüzde 17,1'i 180 gün içinde ikinci siparişini verdi. Altıncı çeyrekte kazanılanlarda bu oran yüzde 34'e ulaştı. İyileşme tek bir uygulamanın sonucu değil. Hasar oranının düşmesi, ilk siparişin daha büyük ve daha memnun edici bir paketle başlaması ve hatırlatmanın doğru zamanda gitmesi birlikte etkili oldu.

İkinci yılda e-posta ve WhatsApp hatırlatmalarından 2.130 sipariş geldi. Bu siparişler için reklam harcaması yapılmadı. İzinli iletişim listesi iki yılda sıfırdan 11.400 kişiye ulaştı. Tekrar satışın kurgusu retention pazarlama rehberinde, kanalın kurulumu ise e-posta ve retention yönetimi sayfasında anlatılıyor.

Hasat aboneliği nasıl kurgulandı?

İkinci hasattan önce yıllık bir abonelik sunuldu. Abone yılda dört kez, her seferinde beş litrelik bir teneke alıyor. Bedelin tamamı hasattan önce tahsil ediliyor, karşılığında abone o yılın hasadından payını garantiye alıyor ve fiyatı yıl boyunca sabit kalıyor.

Abonelik üç sorunu birlikte çözdü. Hasat döneminde zeytin alımı ve sıkım için gereken nakit, ürün satılmadan önce işletmenin hesabına girdi. Toptan kanaldaki vadeli tahsilat yapısıyla karşılaştırıldığında bu, işletmenin finansman ihtiyacını belirgin biçimde azalttı. Hasadın ne kadarının kime ayrılacağı önceden belli oldu. Müşteri açısından da üçüncü çeyrekte yaşanan tükenme riski ortadan kalktı.

İlk yıl 412 abone kaydedildi. İkinci yılın tekrar siparişlerinin yaklaşık dörtte biri abonelik gönderimlerinden oluştu. Abonelik sayısı bilinçli olarak sınırlandı, çünkü taahhüt edilen miktar hasadın belirli bir payını geçmemeliydi. Bir sonraki hasat için bekleme listesinde 1.030 kişi bulunuyor.

Rekoltenin düştüğü yılda büyüme nasıl korundu?

Zeytin bir yıl bol, ertesi yıl az ürün veren bir ağaç. İkinci hasat az ürün yılına denk geldi ve rekolte bir önceki yıla göre yaklaşık yüzde 40 düştü. Büyüme planı yapılmış, abonelik satılmış ve reklam bütçesi artırılmıştı. Satılacak ürün ise azdı.

Bu dönemde dört karar alındı. Fiyat yaklaşık yüzde 26 artırıldı ve gerekçesi müşteriye açıkça anlatıldı. Rekolte bilgisi, analiz raporu ve bu yılın neden farklı olduğu tek bir sayfada yayımlandı. Abonelerin fiyatı sabit tutuldu ve payları öncelikle ayrıldı. Bu, aboneliğin değerini müşteriye kanıtlayan en güçlü uygulama oldu. Toptan kanala ayrılan miktar, uzun süreli müşteriler korunarak azaltıldı. Reklamlarda zeytinyağı tek başına öne çıkarılmadı, yeni müşteriye kiler paketleri önerildi. Böylece sınırlı zeytinyağı stoğu daha fazla siparişe yayıldı ve stoğu bol olan kahvaltılık ürünlerin satışı arttı.

Beşinci çeyrekte 2.240 sipariş teslim edildi, bir önceki yılın aynı dönemine göre yedi kattan fazla. Bu karşılaştırma yanıltıcı olabilir, çünkü ilk yılın aynı döneminde site yalnızca birkaç haftadır açıktı. Daha anlamlı karşılaştırma altıncı çeyrekte. Kış dönemi siparişleri 1.420'den 3.380'e çıktı.

Paketleme kapasitesi reklam bütçesini nasıl sınırladı?

Altıncı çeyrek 3.380 siparişle iki yılın en yoğun dönemi oldu. İki kişilik paketleme ekibinin günlük kapasitesi yaklaşık 60 paketti ve üç hafta boyunca günlük sipariş bu sayının iki katına yaklaştı. Siparişin kargoya verilme süresi iki günden beş güne çıktı, müşteri yorumlarındaki ortalama puan 4,8'den 4,5'e geriledi.

Dönem içinde reklam bütçesi son iki hafta için kısıldı ve ürün sayfalarına siparişin kargoya verileceği tarih açıkça yazıldı. Dönem sonrasında kalıcı bir kural kondu. Bekleyen sipariş sayısı iki günlük paketleme kapasitesini aştığında yeni müşteri kampanyalarının bütçesi otomatik olarak azaltılıyor. Bu dönem, büyümenin tavanını reklam bütçesinin değil paketleme masasının belirlediğini gösterdi. Gecikmeyle gelen olumsuz yorumlar, ürün yorumlarını gösteren Alışveriş reklamlarının tıklama oranını da birkaç hafta düşürdü.

Reklam platformlarına hangi sipariş bilgisi gönderildi?

Kurulumun ilk haftalarında reklam platformları sitede tamamlanan her siparişi başarı olarak kaydediyordu. Teslim alınmayan kapıda ödeme siparişleri, iptal edilen siparişler ve mevcut müşterilerin tekrar siparişleri de bu sayıya dahildi. Panelde görünen getiri, işletmenin kasasına giren tutardan belirgin biçimde yüksekti.

Ölçüm üç noktada düzeltildi. Platformlara sipariş bilgisi sunucu üzerinden ve teslim durumu kesinleştikten sonra gönderildi, iptal ve iade edilen siparişler geri çekildi. Yeni müşteri siparişi ile mevcut müşteri siparişi ayrı olaylar olarak tanımlandı ve yeni müşteri kampanyaları yalnızca ilk siparişe göre optimize edildi. Aksi halde platform, zaten sipariş verecek olan mevcut müşteriye reklam gösterip bu siparişi kendi başarısı olarak kaydediyor. Raporlama platform panellerinden değil, sipariş sisteminden alınan verilerle yapıldı.

Bu ayrım yapıldıktan sonra, reklamın gerçek görevi netleşti. Reklam yalnızca yeni müşteri getirir, mevcut müşteriyi geri getirmek hatırlatma düzeninin işidir. Yeni müşteri başına reklam maliyetinin iki yıl boyunca 335 TL ile 497 TL arasında kalması ve belirgin biçimde düşmemesi bu çerçevede bir başarısızlık değil. Düşmesi beklenen rakam o değildi. Panel ile kasa arasındaki farkın nasıl ölçüleceği reklam karlılığı rehberinde, kurulumun teknik tarafı dönüşüm takibi kurulumu sayfasında anlatılıyor.

Organik arama ve yapay zeka görünürlüğü için ne yapıldı?

Reklamda olduğu gibi organik aramada da genel kelimeler hedeflenmedi. Zeytinyağı kelimesinde ilk sayfada zincir marketler, pazaryerleri ve ulusal markalar yer alıyor. Çalışma dört içerik türüne odaklandı.

Üretim partisi sayfaları. Her hasat ve her parti için hasat tarihi, zeytin çeşidi, sıkım yöntemi ve laboratuvar analiz değerlerini içeren ayrı bir sayfa yayımlandı. Bu sayfalar başka hiçbir sitede bulunmayan, doğrulanabilir bilgi içeriyor.

Soru sayfaları. Telefon siparişlerinde ve müşteri mesajlarında tekrar eden sorular derlendi. Her soru, ilk cümlede cevabı veren kısa bir içerikle yanıtlandı. Zeytinyağı buzdolabında saklanır mı, erken hasat ile olgun hasat arasındaki fark nedir, teneke mi cam şişe mi tercih edilmeli gibi.

Üretici ve yöre bilgisi. İşletmenin kuruluşu, zeytinliklerin konumu, sıkım tesisi ve yörenin tescilli coğrafi işareti ayrı sayfalarda ve yapılandırılmış veriyle sunuldu. Arama motorları ve yapay zeka asistanları bir üreticiyi önerirken doğrulayabileceği somut bilgi arıyor.

Ürün sayfalarının yapısı. Her ürün sayfasında ürünün kimin için uygun olduğu, nasıl saklanacağı, hangi partiden geldiği ve müşteri değerlendirmeleri aynı düzende yer aldı. Ürün, teklif, değerlendirme ve üretici bilgisi yapılandırılmış veriyle işaretlendi.

Organik aramadan gelen sipariş sayısı birinci yıl 310'du, ikinci yıl 1.480'e çıktı. Yapay zeka asistanları üzerinden geldiğini belirten müşterilerden ikinci yılda 96 sipariş alındı. Bu sayı toplamın yüzde 1'inin altında ve müşterinin beyanına dayanıyor. Bugün için küçük, ancak asistanların cevaplarında işletmenin analiz raporu yayımlayan üretici olarak anılmaya başlaması, içerik yaklaşımının doğru yönde olduğunu gösteriyor. Sitenin teknik yapısı e-ticaret SEO rehberinde, ürün sayfası düzeni ürün sayfası optimizasyonu rehberinde anlatılıyor.

Sekiz çeyrek tek tek nasıl geçti?

DönemSiparişYeni müşteriTekrar sipariş payıOrtalama sepet (TL)Ciro (TL)Reklam (TL)Reklamın ciroya oranıYeni müşteri başına reklam (TL)
1. çeyrek (kurulum ve açılış, hasat)310298%3,91.180365.800148.000%40,5497
2. çeyrek (kış)1.4201.230%13,41.3401.902.800412.000%21,7335
3. çeyrek (ilkbahar)1.180850%28,01.2901.522.200365.000%24,0429
4. çeyrek (yaz)960588%38,81.4101.353.600214.000%15,8364
5. çeyrek (ikinci hasat)2.2401.410%37,11.8204.076.800498.000%12,2353
6. çeyrek (kış)3.3801.990%41,12.0606.962.800742.000%10,7373
7. çeyrek (ilkbahar)2.7101.370%49,42.0105.447.100512.000%9,4374
8. çeyrek (yaz)2.4501.140%53,52.1805.341.000421.000%7,9369
Toplam14.6508.876%39,41.84126.972.1003.312.000%12,3373

Tablo düzenli bir yükseliş göstermiyor. Sipariş sayısı ikinci çeyrekten sonra iki dönem üst üste geriledi, altıncı çeyrekteki zirveden sonra yine iki dönem geriledi. Bu dalgalanmanın büyük bölümü mevsimsel. Kış dönemi her iki yılda da en güçlü, yaz dönemi en zayıf çeyrek oldu. Doğru karşılaştırma bir çeyreği bir öncekiyle değil, bir yıl önceki aynı çeyrekle yapılmalı. Yaz çeyreği 960 siparişten 2.450 siparişe, ilkbahar çeyreği 1.180 siparişten 2.710 siparişe çıktı.

Tablodaki en istikrarlı sütun tekrar sipariş payı. Rekoltenin düştüğü beşinci çeyrekteki küçük gerileme dışında her dönem arttı ve sekizinci çeyrekte yüzde 53,5'e ulaştı. İki yılın sonunda siparişlerin yarısından fazlası, daha önce sipariş vermiş müşterilerden geliyor.

Siparişler hangi kanaldan geldi?

Siparişin geldiği kanal (ikinci yıl)SiparişPay
Instagram ve Facebook reklamları2.910%27,0
Google Alışveriş ve arama reklamları2.240%20,8
E-posta ve WhatsApp hatırlatmaları2.130%19,8
Organik arama1.480%13,7
Doğrudan gelen ve marka araması1.270%11,8
Telefonla verilen sipariş654%6,1
Yapay zeka asistanları96%0,9
Toplam10.780%100

İkinci yılda siparişlerin yüzde 47,8'i reklamlardan geldi. Geri kalan yüzde 52,2'lik bölüm için doğrudan reklam harcaması yapılmadı. Hatırlatmalar, organik arama, doğrudan gelen müşteriler ve telefon siparişleri birlikte reklamdan daha fazla sipariş getirdi. Birinci yılın ilk aylarında siparişlerin neredeyse tamamı reklama bağlıydı.

Bu dağılım işletmenin kırılganlığını da azalttı. Reklam hesabında yaşanacak bir sorun ya da reklam maliyetlerindeki bir artış, artık satışların tamamını değil yarısından azını etkiliyor.

Reklamdan ve sabit giderlerden sonra geriye ne kaldı?

DönemCiro (TL)Ürün marjı (TL)Kargo ve ambalaj (TL)Ödeme komisyonu (TL)Hasar (TL)Reklam (TL)Reklam sonrası katkı (TL)Ciroya oranı
1. çeyrek365.800160.95246.5009.51117.558148.000-60.617%-16,6
2. çeyrek1.902.800837.232227.20049.47374.209412.00074.350%3,9
3. çeyrek1.522.200669.768194.70039.57731.966365.00038.525%2,5
4. çeyrek1.353.600595.584168.00035.19421.658214.000156.733%11,6
5. çeyrek4.076.8001.793.792436.800105.99748.922498.000704.074%17,3
6. çeyrek6.962.8003.063.632709.800181.03376.591742.0001.354.208%19,4
7. çeyrek5.447.1002.396.724609.750141.62549.024512.0001.084.326%19,9
8. çeyrek5.341.0002.350.040575.750138.86648.069421.0001.166.355%21,8

Reklam sonrası katkı ilk çeyrekte eksi 60.617 TL'ydi. İkinci ve üçüncü çeyrekte pozitife geçti ama cironun yüzde 4'ünü aşmadı. Dördüncü çeyrekte yüzde 11,6'ya çıktı, beşinci çeyrekten itibaren yüzde 17'nin üzerinde kaldı ve son çeyrekte yüzde 21,8'e ulaştı.

Bu tabloya sabit giderler dahil değil. Paketleme ve müşteri hizmetleri personeli, altyapı aboneliği ve danışmanlık dahil e-ticaret operasyonunun sabit gideri birinci yıl 1.680.000 TL, ikinci yıl 2.760.000 TL oldu. Sabit giderler düşüldüğünde birinci yıl 1.471.010 TL zararla kapandı. İkinci yıl 1.548.962 TL kar bıraktı. İki yılın toplamı 77.952 TL ile başabaşın hemen üzerinde.

Bu sonuç açık biçimde ifade edilmeli. Sıfırdan kurulan bir e-ticaret kanalı, bu vakada yatırımını ancak iki yılın sonunda geri kazandı. Sabit giderler dahil ilk karlı dönem beşinci çeyrek oldu. İlk yılın zararını göze alamayan ya da altı ayda kar bekleyen bir işletme için bu model uygun değil. Karşılığında işletme, iki yılın sonunda 8.876 müşterinin iletişim bilgisine, siparişlerinin yarısından fazlasını tekrar eden müşterilerden alan bir kanala ve hasattan önce nakit sağlayan bir abonelik düzenine sahip oldu.

Fiyat ve paket yapısı hangi mantıkla kuruldu?

Toptan satışta fiyat koli üzerinden konuşulur. Son tüketici ise litre fiyatına ve toplam ödeyeceği tutara bakar. Site fiyatlandırması üç ilkeye göre kuruldu.

Birincisi litre fiyatı merdiveni. Aynı zeytinyağının bir litrelik şişesi, iki litrelik tenekesi ve beş litrelik tenekesi arasında litre başına fiyat belirgin biçimde düşecek şekilde ayarlandı ve her ürün sayfasında litre fiyatı açıkça gösterildi. Müşteri büyük ambalajın avantajını hesap yapmadan görebildi. Beş litrelik tenekenin zeytinyağı siparişleri içindeki payı ilk çeyrekte yüzde 22'ydi, ikinci yılın sonunda yüzde 58'e çıktı.

İkincisi paketlerin kuruluşu. Her pakette müşterinin zaten almak istediği bir ana ürün ve yanında tanımadığı iki ya da üç ürün yer aldı. Paketler indirimli fiyatla değil, kargo avantajıyla sunuldu. Böylece müşteri ana ürün için gelip kahvaltılık ürünleri de denedi. İkinci siparişlerin yüzde 38'inde, müşterinin ilk pakette tanıdığı bir kahvaltılık ürün tek başına sepete eklendi.

Üçüncüsü ücretsiz kargo eşiğinin sınanması. Eşik rastgele belirlenmedi, üç farklı tutar sırayla denendi. 1.250 TL'de ortalama sepet 1.270 TL'de kaldı. 1.500 TL'de 1.340 TL'ye çıktı. 1.750 TL'de sepeti tamamlamadan çıkan ziyaretçi oranı belirgin biçimde arttı ve sipariş sayısı düştü. Eşik 1.500 TL'de bırakıldı ve fiyat artışlarıyla birlikte güncellendi. Doğru eşik, en çok satan paketin fiyatının biraz üzerinde olan tutar çıktı. Müşteri pakete küçük bir ürün daha ekleyerek eşiği geçebilmeli.

Ürün sayfası ve ödeme adımında hangi değişiklikler satışı etkiledi?

Sitenin ilk halinde ürün sayfaları toptan kataloğundan uyarlanmıştı. Teknik bilgi vardı, müşterinin karar vermek için ihtiyaç duyduğu bilgi yoktu. Ziyaretçilerin yüzde 82'si siteye telefondan geliyordu ve sayfaların ilk ekranında yalnızca ürün fotoğrafı görünüyordu.

Dört değişiklik ölçülebilir sonuç verdi. Ürün sayfasının ilk ekranına litre fiyatı, kargoya verilme tarihi ve üretim partisi bilgisi taşındı. Her ürüne kısa bir kullanım ve saklama notu eklendi, çünkü telefon siparişlerinde en çok sorulan sorular bunlardı. Ödeme adımında üyelik zorunluluğu kaldırıldı ve adres girişi tek ekrana indirildi. Sepet sayfasına kargo eşiğine kalan tutar ve o tutarı tamamlayacak üç ürün önerisi eklendi.

Sitenin ziyaretçiden siparişe dönüşüm oranı birinci yıl yüzde 0,9'du, ikinci yıl yüzde 1,8 oldu. Bu artışın tamamı sayfa değişikliklerine bağlanamaz. İkinci yılda ziyaretçilerin daha büyük bölümü siteyi tanıyan, tekrar gelen müşterilerdi ve bu grubun dönüşüm oranı doğal olarak daha yüksek. Yeni ziyaretçilerde dönüşüm oranı yüzde 0,8'den yüzde 1,2'ye çıktı ve sayfa değişikliklerinin etkisi için daha doğru gösterge bu.

Hasat döneminde ön sipariş nasıl planlandı?

İlk hasatta site açılışa yeni yetişmişti ve ön sipariş yapılamadı. İkinci hasat için plan aylar öncesinden kuruldu ve üç aşamadan oluştu.

Bekleme listesi. Üçüncü çeyrekte tükenen ürünün sayfasında toplanan 1.340 kişilik liste, hasada kadar geçen sürede düzenli bilgilendirildi. Zeytinliklerin durumu, hasat tarihi ve rekolte beklentisi paylaşıldı. Bu iletişimde satış yapılmadı, yalnızca bilgi verildi.

Öncelikli erişim. Ön sipariş, genel satıştan bir hafta önce yalnızca bekleme listesine ve mevcut müşterilere açıldı. Rekoltenin düşük olduğu bilgisi açıkça paylaşıldı. Bu bir satış baskısı değil, doğru bir bilgiydi ve müşterilerin kararını hızlandırdı.

Teslim sözü. Her ön siparişte ürünün kargoya verileceği tarih aralığı belirtildi ve sıkım tamamlandığında müşteriye partinin analiz raporu gönderildi.

İkinci hasadın ilk haftasında 640 sipariş alındı. Bunların 410'u bekleme listesindeki kişilerden geldi, yani listenin yüzde 31'i siparişe döndü. Bu siparişler için reklam harcaması yapılmadı. Tükenen bir ürünün sayfasını kapatmak yerine bekleme listesine çevirmek, bir sonraki hasadın en verimli satış kanalını oluşturdu.

Haftalık raporda hangi göstergeler izlendi?

Ekibin her hafta baktığı rapor bilinçli olarak kısa tutuldu. Teslim edilen sipariş sayısı, yeni müşteri sayısı ve yeni müşteri başına reklam maliyeti, tekrar sipariş payı, reklam sonrası katkı, hasar ve teslim alınmama oranı ile siparişin kargoya verilme süresi izlendi. Reklam panellerindeki getiri oranı, takipçi sayısı ve site ziyaretçi sayısı haftalık raporda yer almadı. Bu rakamlar reklam hesabını yöneten ekibin çalışma verisi, işletmenin karar verisi değil. Rapor her hafta üç soruyu cevaplıyordu. Yeni müşteri makul bir maliyetle geliyor mu, gelen müşteri geri dönüyor mu, sipariş zamanında ve sağlam ulaşıyor mu?

Reklam hesaplarında kampanya yapısı nasıl kuruldu?

İkinci yılda reklam bütçesinin yaklaşık yüzde 48'i Instagram ve Facebook'a, yüzde 41'i Google Alışveriş ve arama reklamlarına ayrıldı. Kalan bölüm video ve yeni kanal denemelerine gitti. Yapının temelinde tek bir ayrım vardı. Yeni müşteri kampanyaları ile mevcut müşteriye yönelik kampanyalar birbirinden tamamen ayrıldı.

Yeni müşteri kampanyalarında daha önce sipariş vermiş kişiler hedefleme dışında tutuldu. Bu ayar yapılmadığında platform bütçenin önemli bir bölümünü, hatırlatma mesajıyla zaten sipariş verecek olan mevcut müşterilere harcıyor ve panelde yüksek bir getiri gösteriyor. İşletme aynı siparişi iki kez satın almış oluyor. Mevcut müşteriye yönelik reklamlar bütçenin yüzde 10'unu geçmeyecek şekilde sınırlandı ve yalnızca yeni hasat duyurusu gibi belirli dönemlerde kullanıldı.

Reklam içerikleri dört başlıkta üretildi. Üretim süreci, analiz raporu ve parti bilgisi, paketin içeriği ve kullanım önerileri, müşteri değerlendirmeleri. En düşük yeni müşteri maliyetini üretim sürecini gösteren içerikler sağladı. En yüksek sepet tutarı ise paketin içeriğini tek tek gösteren içeriklerden geldi. İçerikler hasat, kış, ilkbahar ve yaz dönemlerine göre yenilendi. Aynı içeriğin iki aydan uzun süre yayında kalması, yeni müşteri maliyetini her seferinde yükseltti.

Google Alışveriş tarafında ürünler katkı payına göre gruplandı. Tek şişe gibi reklamdan önce katkı bırakmayan ürünler reklam dışında tutuldu, paketler ve büyük ambalajlar ayrı bir kampanyada daha yüksek bütçeyle yönetildi. Ürün verisine hasat yılı, ambalaj tipi ve litre bilgisi eklendi. Hesap yönetiminin ayrıntıları için Meta Ads yönetimi ve Google Shopping reklamları yönetimi sayfalarına bakılabilir.

Meta'da katalog reklamları nasıl kullanıldı?

Meta tarafında ürün kataloğu, Google feed'iyle aynı kaynaktan beslendi. Katalog reklamları iki ayrı amaçla kullanıldı. Birincisi siteyi ziyaret edip sipariş vermeden ayrılan kişilere baktıkları paketi göstermekti. İkincisi, yeni müşteri kampanyalarında Meta'nın en uygun ürünü kendisinin seçmesine izin vermekti.

Katalog ürün setlerine ayrıldı. Tek şişe gibi reklamdan önce katkı bırakmayan ürünler katalog reklamlarının dışında tutuldu, paketler ve büyük ambalajlar ayrı bir sette toplandı. Katalog görsellerinde fiyatın yanında litre ve hasat yılı gösterildi. Tek başına ürün fotoğrafı gösteren katalog reklamları, üretim sürecini gösteren videolardan belirgin biçimde zayıf kaldığı için katalog bütçesi yeni müşteri bütçesinin küçük bir bölümüyle sınırlandı.

Yeniden pazarlama penceresi ürünün karar süresine göre belirlendi. Gıda ürününde karar uzun sürmüyor. Siteyi ziyaret eden kişi ya birkaç gün içinde sipariş veriyor ya da ilgisini kaybediyor. Yeniden pazarlama yedi günle sınırlandı. Daha uzun pencerelerde gösterimlerin büyük kısmı zaten sipariş vermiş ya da vermeyecek kişilere gidiyordu.

Mevcut müşterilere yönelik iletişim büyük ölçüde e-posta ve tekrar sipariş hatırlatmalarıyla yapıldı. Meta'da mevcut müşteri reklamları yalnızca yeni hasat duyurusu ve ön sipariş dönemlerinde açıldı. Bu dönemlerde mevcut müşteri listesine, hasadın başladığını gösteren kısa videolar gösterildi. Bu reklamların amacı satış değil, ön sipariş sayfasına dikkat çekmekti ve ön sipariş açıldığı gün kapatıldılar. Katalog ve kitle kurgusunun ayrıntıları Meta Ads yönetimi sayfasında bulunuyor.

Merchant Center'da kendi üretimi gıda ürünleri nasıl tanımlandı?

Kendi ürününü üreten bir işletmenin ürünlerinde küresel ürün numarası çoğu zaman yoktur ya da yalnızca toptan kanal için alınmıştır. Merchant Center'da ilk kurulumda bu alan boş bırakıldı ve ürünlerin bir kısmı sınırlı performans uyarısı aldı. Toptan kanal için alınmış barkodlar ürün bazında eşlendi, barkodu olmayan siteye özel paketlerde marka ve üretici parça numarası alanları dolduruldu, küresel numara olmadığı açıkça belirtildi. Uyarılar iki hafta içinde kalktı.

Ürün başlıkları bilgi taşıyacak şekilde yeniden yazıldı. Ürün türü, yöre, hasat yılı, ambalaj tipi ve litre sırasıyla. Erken hasat soğuk sıkım zeytinyağı 5 litre teneke gibi bir başlık, ne aradığını bilen kullanıcının yazdığı arama kalıbıyla örtüşüyordu. Ürün detayı alanlarına asitlik değeri, hasat yılı ve menşe bilgisi eklendi. Bu bilgiler Alışveriş vitrininde karşılaştırma yapan kullanıcıya ve ürün verisini okuyan yapay zeka asistanlarına aynı kaynaktan ulaşıyordu.

Kargo ve iade ayarları Merchant Center'da sitedeki koşullarla birebir eşitlendi. Gıda ürünlerinde iade koşulları sınırlı olduğu için iade politikası açıkça yazıldı. Teslim süresi, siparişin kargoya verileceği gün ve kargo süresi ayrı ayrı tanımlandı. Hasat döneminde stok bittiğinde ürünler feed'den çıkarılmadı, tükendi olarak işaretlendi. Böylece ürün kimliklerinin biriktirdiği geçmiş performans verisi bir sonraki hasada korundu. Feed kurgusunun genel adımları Google Shopping feed optimizasyonu yazısında anlatılıyor.

Feed'e özel etiketler de eklendi. Her ürüne katkı payı bandı, stok durumu ve sezon etiketi verildi. Alışveriş kampanyaları bu etiketlere göre bölündü. Tek şişe gibi düşük katkılı ürünler reklam dışında kaldı, büyük ambalajlar ve paketler ayrı bir kampanyada daha yüksek bütçeyle yönetildi. Hasat sonrası yeni partinin ürünleri, eski partinin ürün kimliğini koruyarak feed'e girdi ve yalnızca hasat yılı ile analiz bilgileri güncellendi. Bu sayede her yeni hasatta ürünler Alışveriş reklamlarında sıfırdan öğrenme aşamasına girmedi. Özel etiketlerin kurgusu custom label kullanımı yazısında anlatılıyor.

Performance Max ve marka araması nasıl ayrıldı?

İkinci yılın başında bir Performance Max kampanyası denendi. Kampanya kısa sürede panelde yüksek getiri gösterdi, ama arama terimi içgörüleri harcamanın önemli kısmının işletmenin kendi adı ve üretici adıyla yapılan aramalara gittiğini gösterdi. Bu aramalar, hatırlatma e-postası ya da daha önce tadılan bir ürün sonrasında yapılan ve reklam olmadan da siparişe dönecek aramalardı.

Kampanyaya marka hariç tutma listesi eklendi ve mevcut müşteri listesi yüklenerek yeni müşteri hedefi açıldı. Performance Max yalnızca katkı payı yüksek paketler ve büyük ambalajlarla çalıştırıldı. Marka aramaları ise düşük bütçeli ayrı bir arama kampanyasına alındı. Bu kampanya yalnızca rakip bir markanın işletmenin adına reklam verdiği günlerde belirgin harcama yaptı. Marka aramasının neden ayrı yönetilmesi gerektiği marka araması için ayrı kampanya yazısında ayrıntılı olarak ele alınıyor.

Bu ayrımın sonucu panelde değil, yeni müşteri sayısında görüldü. Performance Max'in panel getirisi düştü, ama kampanyanın getirdiği siparişlerde ilk kez alışveriş yapan müşterilerin payı belirgin biçimde arttı. Bütçe kararlarında panel getirisi değil, yeni müşteri başına reklam maliyeti esas alındı.

YouTube ve Demand Gen hasat döneminde ne işe yaradı?

Reklam bütçesinin küçük bir bölümü video ve yeni kanal denemelerine ayrılmıştı. Bu bütçenin en verimli kullanımı hasat dönemindeki YouTube ve Demand Gen kampanyaları oldu. Zeytinin toplanmasından sıkıma, analiz raporundan dolum hattına kadar süreci gösteren videolar, son otuz günde zeytinyağı ya da köy ürünleriyle ilgili arama yapmış kullanıcılara gösterildi.

Bu kampanyalar doğrudan az sipariş getirdi. Asıl katkıları, hasat dönemindeki marka aramalarında ve bekleme listesine katılımda görüldü. Video kampanyalarının açık olduğu haftalarda işletmenin adıyla yapılan aramalar belirgin biçimde arttı. Hasat dışındaki aylarda aynı videolar gösterildiğinde bu etki görülmedi. Bu yüzden video bütçesi yılın tamamına değil, yalnızca hasat ve ön sipariş dönemlerine ayrıldı. Kısa video kesitleri Meta reklamlarında da kullanıldı ve üretim sürecini gösteren içeriklerin yeni müşteri maliyetinin en düşük içerikler olmasında bu videoların payı büyüktü.

Ürün sayfalarında yapısal veri ve yorumlar nasıl kuruldu?

Ürün sayfalarına ürün, teklif, kargo ve iade şemaları eklendi. Fiyat, stok durumu, ambalaj, litre ve hasat yılı hem sayfada görünür halde hem şemada yer aldı ve ikisi aynı kaynaktan beslendi. Bu tutarlılık, Merchant Center'ın ürün sayfası ile feed arasındaki farkları uyarı olarak işaretlemesini önledi.

Müşteri yorumları teslimattan bir hafta sonra gönderilen kısa bir mesajla toplandı. Yorumlar ürün sayfasında ve yorum şemasında yalnızca gerçek siparişlerden geldiği için gösterildi. Yorum sayısı arttıkça Alışveriş reklamlarında ürün puanı görünmeye başladı ve tıklama oranı yükseldi. Gecikme dönemlerinde gelen olumsuz yorumlar silinmedi, her birine açıklama yazıldı. Yapay zeka asistanlarının küçük üreticileri önerirken yorumlardaki somut ayrıntılara baktığı görüldü. Hasat yılı, ambalajın sağlamlığı ve tat gibi ayrıntılar içeren yorumlar, asistanların işletmeyi anlatırken kullandığı ifadeler arasına girdi. Ürün şemasının kurulumu e-ticaret schema markup yazısında anlatılıyor.

Hasat stoğu reklam planını nasıl belirledi?

Hasat ürünü satan bir işletmenin stoğu yılda bir kez oluşur ve bir sonraki hasada kadar değişmez. Bu durum büyüme planını tersine çeviriyor. Plan talepten değil, satılabilecek miktardan başlıyor. İkinci yıldan itibaren önce abonelere, sonra uzun süreli toptan müşterilere ayrılacak miktar belirlendi, site için kalan miktar çeyreklere dağıtıldı ve reklam bütçesi bu dağılıma göre planlandı. Zeytinyağı stoğunun sınırlı olduğu dönemlerde reklam, stoğu daha bol olan kahvaltılık ürünleri içeren paketlere yönlendirildi. Abonelik bedelleri ve ön siparişler hasattan önce tahsil edildiği için e-ticaret kanalı, hasadın finansmanında da toptan kanaldan daha avantajlı hale geldi.

Reklam takvimi de hasat takvimine göre kuruldu. Hasattan önceki iki ayda bütçenin ağırlığı bekleme listesini büyüten video ve bilgi içeriklerindeydi. Hasatla birlikte ön sipariş dönemi açıldığında bütçe arama ve Alışveriş kampanyalarına kaydırıldı, çünkü bu dönemde ürünü adıyla arayan kişi sayısı en yüksek seviyeye çıkıyordu. Yaz aylarında stok azaldığında ise yeni müşteri kampanyaları kısıldı ve bütçe kahvaltılık paketlere yönlendirildi. Bu takvim sayesinde reklam harcaması, satılabilecek ürünün olmadığı haftalarda talep yaratmaya harcanmadı. Kampanya dönemlerinin bir yıllık plan içinde nasıl sıralandığı kampanya takvimi yazısında anlatılıyor.

Hangi denemelerden vazgeçildi?

İki yılda denenen uygulamaların bir bölümü sonuç vermedi. Bunların her biri başlangıçta makul görünüyordu ve benzer işletmelere sıkça öneriliyor.

  1. İlk siparişe yüzde 20 indirim kuponu. Kampanya 480 yeni müşteri getirdi. Bu müşterilerin 180 gün içinde ikinci sipariş verme oranı yüzde 6'da kaldı, aynı dönemde kuponsuz kazanılan müşterilerde oran yüzde 23'tü. Kupon, ürünü değil indirimi arayan müşteriyi getirdi.
  2. Soğuk zincirle peynir gönderimi. 61 siparişin 14'ü kullanılamaz durumda ulaştı. Deneme üç haftada sonlandırıldı.
  3. Yemek içeriği üreten hesaplarla iş birliği. Üç hesapla çalışıldı, 95.000 TL harcandı, 140 sipariş geldi. Yeni müşteri başına 679 TL ile reklam ortalamasının neredeyse iki katına mal oldu.
  4. Yurt dışına gönderim. Yurt dışında yaşayan müşterilerden gelen talep üzerine 38 paket gönderildi, 9'u gümrükten geri döndü. Gıda ürünlerinde ülkeye göre değişen kurallar, bu ölçekte yönetilebilir değildi.
  5. Genel kelimelerde arama reklamı. İlk çeyrekte denendi ve yeni müşteri maliyetini 497 TL'ye çıkardı.
  6. Ürün sayısını hızla artırmak. Üçüncü çeyrekte bir ayda 19 ürün eklendi. Yeni ürünlerin 11'i üç ay içinde beşten az sipariş aldı ve kaldırıldı. Sonrasında her yeni ürün açılıştaki dört sorudan geçirildi.

Sonuçların ne kadarı bu çalışmaya bağlanabilir?

Sonuçların tamamı yapılan çalışmaya bağlanamaz. Üç dış etken açıkça belirtilmeli.

İşletmenin ürünü gerçekten iyiydi ve yirmi yıllık üretim deneyimi vardı. Tekrar sipariş oranındaki artışın temelinde bu var. Hatırlatma düzeni, memnun kalmamış bir müşteriyi geri getirmez. Ciro artışının bir bölümü fiyat artışından kaynaklanıyor. Bu nedenle yazıda büyüme sipariş sayısıyla değerlendirildi. Doğrudan üreticiden alışverişe ilgi bu dönemde genel olarak arttı ve benzer işletmelerin de büyüdüğü biliniyor.

Doğrudan çalışmaya bağlanabilen sonuçlar ölçülebilir olanlar. Hasarın ciroya maliyeti yüzde 4,8'den yüzde 0,9'a indi. Tek şişe siparişlerinin payı yüzde 31'den yüzde 6'ya düştü. 180 gün içinde ikinci sipariş oranı yüzde 17,1'den yüzde 34'e çıktı. Kapıda ödemede teslim alınmama oranı yüzde 9,2'den yüzde 6,1'e geriledi. Bu dört gösterge ürünün kalitesinden ya da pazarın genel seyrinden bağımsız, doğrudan kurulan düzenin sonucu.

Yapay zeka asistanlarından gelen 96 sipariş ve analiz raporunun satın alma oranına etkisi gibi bulgular ise sınırlı veriye dayanıyor ve kesin sonuç olarak sunulmamalı.

Toptan satan bir üretici kendi sitesini kurarken ilk altı ayda ne yapmalı?

Bu vakadaki sıralama, hataların düzeltilmiş haliyle aşağıdaki gibi sıralanabilir.

DönemYapılacak işDönem sonunda elde olması gereken
1. ve 2. ayHazır altyapı seçimi, kargoya dayanıklılık ve sepet ekonomisine göre ürün elemesi, toptan müşterilerle fiyat ve ambalaj kurallarının belirlenmesi20 ile 30 ürünlük açılış gamı, yazılı kanal kuralları
2. ve 3. ayAmbalaj testleri, koli yerleşim şemaları, tek ürün ve paket siparişi için birim ekonomisi hesabıReklamdan önce pozitif katkı bırakan en az iki paket
3. ayAçılış, ücretsiz kargo eşiği, sunucu taraflı sipariş takibi, yeni ve mevcut müşteri ayrımıTeslim edilen siparişe göre raporlama
4. ve 5. ayReklamların niş kelimelere ve paketlere yönlendirilmesi, hasar kayıtlarının kargo ve koli tipine göre tutulmasıHasar oranı ve yeni müşteri maliyetinin ilk güvenilir ölçümü
5. ve 6. ayTüketim süresine göre hatırlatma düzeni, telefon siparişi akışı, kapıda ödeme sınırlamaları180 günlük tekrar sipariş oranının izlenmeye başlaması
6. aydan sonraStok ve reklamın birbirine bağlanması, abonelik ve ön sipariş, içerik ve üretim partisi sayfaları, kapasiteye bağlı bütçeHasat ve yoğun dönem planı

İlk altı ayda kar beklenmemeli. Bu vakada reklam sonrası katkı ikinci çeyrekte pozitife geçti, sabit giderler dahil karlılık ise beşinci çeyrekte sağlandı.

E-ticaret danışmanı ya da ajans seçerken hangi sorular sorulmalı?

Sıfırdan e-ticaret sitesi kurmak isteyen bir üretici genellikle iki tür teklif alır. Site yapan firmanın teklifi ve reklam yöneten ajansın teklifi. Bu vakada sonucu belirleyen kararların çoğu ikisinin de kapsamı dışındaydı. Hangi ürünün satılacağı, sepetin nasıl büyütüleceği, ambalajın nasıl değişeceği, hasadın kanallara nasıl dağıtılacağı ve bütçenin paketleme kapasitesine nasıl bağlanacağı.

Bir e-ticaret danışmanı ya da e-ticaret ajansı değerlendirilirken dört soru sorulmalı. Tek ürün siparişinin birim ekonomisini reklamdan önce hesaplıyor mu? Raporlamayı reklam panelinden mi, teslim edilen siparişten mi yapıyor? Yeni müşteri ile tekrar eden müşteriyi ayrı ölçüyor mu? Stok, kargo ve paketleme gibi operasyon konularını kapsamına alıyor mu, yoksa yalnızca reklam hesabına mı bakıyor?

Ajans mı danışman mı sorusunun cevabı işletmenin eksiğine bağlı. Reklam hesabını yönetecek ve içerik üretecek ekip gerekiyorsa bu bir ajans işi. İş modelinin, ölçümün ve operasyonun nasıl kurulacağına karar verecek biri gerekiyorsa bu danışmanlık işi. Kuruluş aşamasındaki bir işletmede ikinci ihtiyaç daha belirleyici. Çalışma yöntemi e-ticaret danışmanı arayan işletmeler için hazırlanan hizmet sayfasında anlatılıyor.

Sık sorulan sorular

Toptan satış yapan bir üretici kendi e-ticaret sitesini kurmalı mı?

Ürünü kargoyla gönderilebiliyor, tekrar satın alınıyor ve toptan müşterilerle fiyat çatışmasını yönetebiliyorsa kurmalı. Bu vakada üretici iki yılda 8.876 müşteri kazandı ve siparişlerin yüzde 45,2'si tekrar eden müşterilerden geldi. Ancak sabit giderler dahil yatırımın geri dönüşü iki yıl sürdü. Kısa vadeli kar beklentisi olan işletme için uygun bir model değil.

Sıfırdan e-ticaret sitesi kurmak için hazır altyapı mı, özel yazılım mı seçilmeli?

Henüz sipariş almamış bir işletme için hazır altyapı daha doğru seçim. Ödeme, kargo ve fatura ilk günden çalışır, kurulum haftalarla ölçülür. Özel yazılım, ihtiyaçlar netleşmeden verilmiş pahalı bir karardır. Seçimde abonelik ve ön sipariş desteği, ambalaj bazında stok yönetimi ve sipariş verisinin reklam platformlarına sunucu üzerinden gönderilebilmesi aranmalı.

Yeni açılan bir e-ticaret sitesi ne zaman kara geçer?

Bu vakada reklam sonrası katkı ikinci çeyrekte pozitife geçti. Personel ve altyapı gibi sabit giderler dahil edildiğinde ilk karlı dönem beşinci çeyrek oldu ve iki yılın toplamı başabaşın hemen üzerinde kapandı. Süreyi belirleyen etken reklam verimliliği değil, tekrar sipariş oranının ne kadar hızlı yükseldiği.

Gıda e-ticaretinde kargo hasarı nasıl azaltılır?

Ana satış biriminin kırılmayan ambalaja kaydırılması, cam ürünlerde ölçüye göre üretilmiş kalıplı karton kullanılması ve sabit koli yerleşim şemaları ilk adımlar. Hasar kayıtları kargo firmasına ve aktarma merkezine göre tutulmalı. Bu vakada hasarın ciroya maliyeti yüzde 4,8'den yüzde 0,9'a indi ve bu iyileşme karlılığa reklam tarafındaki iyileştirmelerden daha fazla katkı sağladı.

E-ticarette reklam harcamasının ciroya oranı ne olmalı?

Oran işletmenin aşamasına göre değişir. Bu vakada ilk çeyrekte yüzde 40,5, birinci yılın tamamında yüzde 22,1, ikinci yılda yüzde 10 oldu. Düşüşün nedeni reklamın ucuzlaması değil, tekrar siparişlerin payının artması. Yeni müşteri başına reklam maliyeti iki yıl boyunca 335 TL ile 497 TL arasında kaldı.

Tekrar sipariş oranı nasıl artırılır?

Hatırlatma, takvime göre değil ürünün tüketim süresine göre gönderilmeli. Bu vakada ödeme sayfasında hane büyüklüğü soruldu ve hatırlatma tarihi alınan miktara göre hesaplandı. 180 gün içinde ikinci sipariş oranı yüzde 17,1'den yüzde 34'e çıktı. İlk siparişe yüksek indirim vermek ise ters etki yaptı, kuponla gelen müşterilerde aynı oran yüzde 6'da kaldı.

Üretici kendi sitesinde satış yaparken bayileriyle sorun yaşar mı?

Kurallar önceden konmazsa yaşar. Site fiyatının önerilen raf fiyatının altına inmemesi, siteye özel ambalaj ve paketlerin oluşturulması, bayilerin önceden bilgilendirilmesi ve sitede satış noktalarına yer verilmesi çatışmayı önler. Bu vakada iki yılda yalnızca iki bayiden şikayet geldi ve toptan satış hacmi gerilemedi.

E-ticaret danışmanı ile e-ticaret ajansı arasındaki fark nedir?

Ajans reklam hesabını yönetir, içerik üretir ve günlük uygulamayı yürütür. Danışman hangi ürünün satılacağına, birim ekonomisine, ölçüm düzenine ve operasyonun nasıl kurulacağına dair kararlarda yol gösterir. Kuruluş aşamasındaki işletmelerde sonucu çoğunlukla ikinci gruptaki kararlar belirler. Bu vakada karlılığı en çok etkileyen kalemler ambalaj, sepet büyüklüğü ve tekrar sipariş düzeni oldu.

İki yılın sonunda ne değişti?

İşletme toptan satışı bırakmadı. Yanına, müşterisini tanıdığı ve fiyatını kendisinin belirlediği ikinci bir kanal ekledi. İkinci yılda bu kanaldan 10.780 sipariş teslim edildi ve siparişlerin yarısından fazlası için reklam harcaması yapılmadı.

Çalışmanın en belirgin sonucu, e-ticarette büyümenin reklam hesabında başlamadığı. Bu vakada sonucu belirleyen kararların çoğu depoda, paketleme masasında ve hasat planında alındı. Reklam bu düzenin üzerine eklendiğinde çalıştı, düzen kurulmadan önce yalnızca zarar eden siparişler getirdi.

Benzer bir yapıyı farklı sektörlerde görmek için online çiçekçi vakası, petshop e-ticaret vakası ve çeyiz ve paket ekonomisi vakası incelenebilir.

Bu konunun tüm rehberi E-Ticarette Karlı Büyüme Nasıl Kurulur? Birim Ekonomisi, Kanal Karması ve Ölçekleme Rehberi
İlgili hizmet E-Ticaret Büyüme Danışmanlığı

Reklamların satış getirmiyor mu?

Reklam hesabını birlikte inceleyelim, nerede bütçe kaybettiğini netçe görelim.

Ücretsiz Ön Görüşme
Adem Demir
Yazar

Adem Demir

Dijital büyüme stratejisti olarak on yılı aşkın süredir onlarca sektörde yüzlerce markanın reklam, SEO ve ölçüm sistemlerini kuruyorum. “Panel Ne Diyor, Kasa Ne Diyor?” kitabının ve Gerçeklik Katsayısı yönteminin yazarıyım. Bu blogdaki her yazı, yönettiğim gerçek reklam hesaplarından edinilen saha deneyimine dayanır.